کد خبر: ۱۶۵
تاریخ انتشار: ۰۳ خرداد ۱۳۹۴ - ۱۲:۱۸
print send
دکتر محمدجواد دهقانی
استادیاران: دکتر محمد جواد دهقانی*// علیرغم تحریم های بین المللی که موجب کاهش قابل ملاحظه شرکت اساتید و پژوهشگران کشور در کنفرانس های معتبر بین المللی شده است، اما از رشد شتابان تولید علم کشور کاسته نشده، به نحوی که در سال های اخیر اعضای هیئت علمی کشور تعداد مدارک بیشتری را در برترین مجلات علمی بین المللی منتشر می کنند.
هر چند تولید علم در طی سالیان گذشته به عنوان مهم ترین معیار برای سنجش رشد و توسعه علمی مورد توجه رسانه های خبری قرار گرفته است ولی سیاست های کلان علم و فناوری ابلاغی توسط مقام معظم رهبری محورهای با اهمیت دیگری را مورد تاکید قرار داده اند.
کسب مرجعیت علمی و فناوری در جهان، بهینه سازی عملکرد و ساختار نظام آموزشی و تحقیقاتی کشور، تحقق دانشگاه های اسلامی مبتنی بر مبانی و ارزش های اسلامی، افزایش درک اجتماعی از توسعه علم و فناوری، افزایش اثربخشی اقتصادی دانشگاه ها و تحول در تعاملات دانشگاه ها محورهای اصلی مورد تاکید مقام معظم رهبری هستند.
هسته اصلی سیاست های کلان علم و فناوری تبدیل علم به ثروت و قدرت با حفظ ارزش های اسلامی هستند و بر این اساس هر چند تولید علم کمیتی مهم است، اما برابر دانستن آن با رشد و توسعه علمی خسارتهای جبران ناپذیری را برای جمهوری اسلامی ایران به ارمغان خواهد آورد.
براساس اطلاعات مستخرج از پایگاه استنادی اسکوپوس تا تاریخ 30 اردیبهشت ماه سال 1394 جمهوری اسلامی ایران در پنج سال اخیر یعنی از 2011 تا 2015 رتبه اول علم منطقه خاورمیانه را کسب کرده در حالی که نگاهی به رتبه تولید علم کشور براساس همین پایگاه نشان می دهد که ایران در سال های 2014 و 2015 رتبه 16 تولید علم بین الملل را کسب کرده است.
میزان تولید علم دنیا ثابت نبوده بلکه مرتبا در حال افزایش است، بنابراین توجه صرف به تعداد مدارک ثبت شده در پایگاه های بین المللی می تواند گمراه کننده باشد. سهم تولید علم یک کشور از کل تولید علم دنیا نسبتی است که وضعیت علمی کشورها را به شکل بهتری نشان می دهد.
براساس اطلاعات اسکوپوس، جمهوری اسلامی ایران در هر یک از سال های 2011 تا 2014 به صورت ثابت 1.5% (یک و نیم درصد) از علم دنیا را تولید کرده است. از ابتدای سال 2015 تا کنون سهم کشور از تولید علم دنیا 1.7% (یک و هفت دهم درصد) بوده است که اگر این روند ادامه یابد شاهد سال پربارتری صرفا از جهت کمیت تولید علم هستیم که قاعدتا به معنی تبدیل علم به ثروت و قدرت نیست
براساس اطلاعات ثبت شده علم از ابتدای سال 2015 تاکنون، سهم تولید علم کشور از کل علم دنیا افزایش دو دهم درصدی را نشان می دهد. این در حالی است که  براساس هر دو پایگاه استنادی اسکوپوس و آی.اس.آی سهم تولید علم کشور از کل علم دنیا از سال 2011 تا 2014 از نرخ ثابتی برخوردار بوده است. این واقعیت در هر دو جدول فوق الذکر قابل رویت است.
تحریم های علمی از عواملی هستند که می توانند بر ثابت شدن سهم کشور از کل تولید علم دنیا از سال 2011 تا 2014 تاثیر گذار بوده باشند. تحریم های علمی و عدم دسترسی پژوهشگران کشور به پایگاه های علمی معتبر دنیا و نیز تحریم برخی از برترین دانشگاه های کشور مانند دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه شهید بهشتی در این راستا از اهمیت برخوردارند.
افزایش و نوسان نرخ ارزهای خارجی از سال 2011 تاکنون (افزایش تدریجی قیمت ارز به بیش از سه برابر قیمت قبل) باعث شده تا دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی نتوانند اعتبار لازم برای اعزام اعضای هیئت علمی به کنفرانس های بین المللی را تامین کنند این امر باعث شده تا تولید علم کشور در این حوزه کاهش یابد و این کاهش بر کل تولید علم کشور نیز تاثیر گذار بوده است به نحوی که از سال 2011 تا کنون سهم تولید علم کشور از کل تولید علم دنیا ثابت شده است.
یکی از نیازمندیهای بسیار مهم برای تحقق سیاست های کلان علم و فناوری توجه ویژه به بودجه تحقیق و توسعه دانشگاه ها و موسسات تحقیقاتی کشور است. طبق هدف گذاری برنامه پنجم توسعه، تا پایان این برنامه سهم پژوهش از تولید ناخالص داخلی (GDP) باید به ۳ درصد برسد، در حالی که هم‌اکنون سهم پژوهش از تولید ناخالص داخلی کمتر از نیم درصد است.
سهم بودجه تحقیق و توسعه چین از تولید ناخالص داخلی 1.98% (یک ممیز نود و هشت صدم درصد) است.  همچنین کشورهای ژاپن، کره جنوبی، هنگ کنگ، سنگاپور، مالزی ، تایوان  وترکیه نیز از رشد بودجه ای تحقیق و توسعه خود سود می برند به نحوی که کره جنوبی %۴.۳۶ (چهار ممیز سی و شش صدم درصد) از تولید ناخالص داخلی ، ژاپن با %۳.۳۵ (سه ممیز سی و پنج صدم درصد) و تایوان با 3.06%  (سه ممیز شش صدم درصد) و مالزی %1.09 (یک ممیز نه صدم درصد)  و ترکیه 0.86%  (هشتاد و شش صدم درصد) از تولید ناخالص داخلی است.
*رئیس مرکز منطقه ای اطلاع رسانی علوم و فناوری و سرپرست پایگاه استنادی علوم جهان اسلام (ISC)
nesws
نظر شما
nesws
نام:
ایمیل:
* نظر:
nesws
آخرین اخبار
nesws
nesws
پر بیننده ترین عناوین
nesws